Người lắng nghe
Trong thực hành lâm sàng, đôi lúc nhà tham vấn gặp những “đơn đặt hàng”: “Làm sao để con tôi hết trầm cảm sau 1-2 phiên trị liệu để kịp kỳ thi?” hay “Tôi cần khỏi bệnh ngay để nhận vị trí quản lý mới”.
Tuy nhiên, dưới góc độ khoa học và kinh nghiệm đồng hành trên nhiều thân chủ, chúng tôi cho rằng tùy vào mức độ nghiêm trọng của vấn đề sức khỏe tâm thần và nhiều yếu tố ảnh hưởng khác mà quá trình hồi phục, cân bằng của thân chủ có nhanh hay không và nhanh ở mức độ nào. Quá trình tham vấn – trị liệu tâm lý không có “nút tua nhanh“.
Sự nhầm lẫn giữa “phục hồi” và “thành tựu”
Sai lầm phổ biến nhất là đánh đồng mục tiêu trị liệu (phục hồi chức năng tâm lý, cân bằng hóa chất não bộ) với mục tiêu cuộc sống (thi đỗ, thăng tiến). Chúng ta cần phân biệt rõ trầm cảm là một trạng thái suy kiệt năng lượng sinh học và tâm thần, còn thành tựu đòi hỏi sự tập trung và nỗ lực vượt ngưỡng. Việc ép một người đang trầm cảm phải đạt thành tích cũng giống như bắt một người vừa gãy chân phải chạy marathon để kịp nhận huy chương. Trầm cảm có thể nặng hơn, hệ quả không phải là sự thành công, mà có thể là sự sụp đổ hoàn toàn về mọi mặt trong đời sống.
Bản chất sinh học của sự hồi phục
Trầm cảm liên quan đến sự mất cân bằng các chất dẫn truyền thần kinh như Serotonin, Dopamine và sự suy giảm khả năng dẻo dai của não bộ. Các cấu trúc não bộ (như vùng dưới đồi hay vỏ trước trán) cần thời gian thực tế để tái cấu trúc và hồi phục.
Các liệu pháp tâm lý (như CBT hay REBT…) cần quá trình để thân chủ nhận diện và thay đổi các lược đồ tư duy đã hình thành trong nhiều năm. Khoa học khẳng định não bộ không thể “tái cấu trúc” chỉ sau một đêm theo mệnh lệnh hành chính hay ý chí chủ quan.
Nghịch lý của sự vội vã: “càng nhanh càng chậm”
Khi người thân hoặc chính thân chủ đặt áp lực “phải khỏi nhanh”, họ vô tình tạo ra một tầng áp lực thứ hai: Sợ không kịp tiến độ. Tầng áp lực này làm gia tăng sự tự ti, khi không đạt được mục tiêu học tập/công việc đúng hạn, thân chủ càng cảm thấy mình vô dụng (triệu chứng cốt lõi của trầm cảm). Hơn nữa áp lực sợ không kịp tiến độ còn khiến nguy cơ tái phát cao, trị liệu “vội” thường chỉ giải quyết phần ngọn (triệu chứng bề mặt). Khi gốc rễ chưa ổn định mà đã phải đối mặt với áp lực lớn, sự sụp đổ lần hai sẽ trầm trọng hơn nhiều.
Thông điệp cho người đồng hành
Mục tiêu tối thượng của trị liệu là giúp thân chủ sống sót và sống khỏe, chứ không phải biến họ thành một “cỗ máy thành tích” trong trạng thái hỏng hóc. Muốn nhanh, hãy bắt đầu bằng cách chậm lại. Sự chấp nhận của gia đình và chính thân chủ về việc “đình chỉ” hay giảm bớt các mục tiêu thành tích để tập trung vào phục hồi sức khỏe chính là liều thuốc trợ lực mạnh mẽ nhất cho tiến trình trị liệu.
Đừng cố ép một bông hoa nở khi bộ rễ đang bị tổn thương. Hãy chữa lành cho bộ rễ, bông hoa sẽ tự khắc nở vào đúng mùa của nó.
Nhân Đình 🍃🍂